سلامت در بلایا | حوادث| فوریت ها
بهداشت محیط، کنترل عواملی از محیط زندگی انسانی است که بنحوی روی سلامتی جسمی، روحی و روانی افراد اثر می گذارد، عواملی که هرکدام نقش حیاتی در زندگی روزمره دارند و بعد از وقوع حوادث غیرمترقبه مثل سیل و زلزله…کنترل این عوامل از دست مسئولین خارج شده و شرایط خطرناک و جدیدی بوجود می آید که سلامتی مردم را بطور جدی در معرض تهدید قرار می دهد. عوامل و از مهمترین فاکتورهای بهداشت محیطی در اینگونه بحرانها، موضوع تامین آب آشامیدنی سالم و بهداشتی است.
قطع آب لوله کشی شهری و بدنبال آن عدم دسترسی مردم به آب سالم,، تخریب شبکه های جمع آوری فاضلاب و احتمال اختلاط منابع آب و فاضلاب، عدم جمع آوری زباله های شهری و بیمارستانی و مختل شدن نظافت شهری، عدم جمع آوری و دفن بموقع اجساد انسانی و حیوانی، در دسترس نبودن سرویسهای بهداشتی مناسب و کافی و همچنین اقلام بهداشتی مورد نیاز از قبیل صابون، تاید، شامپو، مواد گندزدا و کیسههای زباله و سطلای زباله و…، فساد مواد غذایی بدلیل قطع برق سردخانه ها و تخریب انبارها و سردخانه های مواد غذایی، فقدان سر پناه و منزل مناسب و استنشاق گرد وغبار ناشی از آوارها، افزایش حشرات و جوندگان ناقل در منطقه، بدلیل ایجاد شرایط مطلوب برای رشد و تولید و تکثیر آنها، بخصوص در شهری که سابقه شیوع بیماری ناشی از اینگونه حشرات وجود داردو در نهایت مختل شدن سیستم ارائه خدمات بهداشتی از جمله عواملی هستند که بطور جدی سلامت مردم را بعد از حادثه تهدید می نمایند.
توجه خاص به فاکتورهای بهداشت محیطی بعد از عملیات امداد ونجات، از مهمترین نگرانیها و اولویتهای مسئولین بهداشتی بعد از وقوع بحران می باشد تا بتوانند مدیریت موفقی را با تکیه برتجارب وبرنامه ریزی مناسب خود اعمال کنند در بین 40 نوع بلایای طبیعی شناخته شده در سطح جهان تا بحال 31 مورد أن در ایران اتفاق افتاده است. بعد از وقوع حوادث غیر مترقبه بخصوص سیل و زلزله، بیش از هر چیزی در ابتدا زنده ماندن مردم و عملیات امداد و نجات، و در ادامه حفظ سلامتی مردم بخصوص سلامتی کودکان و خانمها و کنترل وضعیت بهداشت محیط و تسلط بر وضع جدید حائز اهمیت است و بی توجهی به آنها سلامتی مردم را بشدت تهدید می نماید. به همین علت باید در طرحها و برنامه های تعریف شده برای شرایط اضطراری بخوبی موضوعات بهداشت محیط مثل تامین آب سالم و کافی، توجه به دفع بهداشتی فاضلاب و مدفوع، مبارزه با حشرات و جوندگان، تامین غذای سالم، تامین اقلام بهداشتی مورد نیاز، دفن اجساد بجای مانده از حادثه، نظافت شهری و ایجاد سر پناه مناسب، آموزش بهداشت مورد توجه قرار گیرند و مسئولیت هر کدام از موارد فوق و کسانی که انجام آنها را بر عهده دارند بطور دقیق تعریف شود تا بدینوسیله از تکرار و انجام کارهای موازی و رها شدن بعضی کارهای دیگر جلوگیری شود.
اهمیت آب با توجه به استعداد آن در انتشار بیماریها، بسیار زیاد است و کمتر سرمایه گذاری مانند تامین آب سالم می تواند نتایج بهداشتی بسیار مطلوب و وسیع در پی داشته باشد، به نحوی که وفور یا کمبود آب سالم میتواند به معنای سعادت یا فقر و زندگی یا مرگ و حتی عامل بروز جنگ باشد. اگر آب مصرفی بعد از حادثه آلوده باشد می تواند منجر به شیوع اپیدمیهای خطرناکی در منطقه شود و حادثه ای درد ناکتر را در پی داشته باشد با پیش بینی یک حادثه لازم است تا حداکثر امکان، آب سالم تهیه و ذخیره شود تا در زمان بروز حادثه بدقت و حساب شده بین نیازمندان توزیع شود . در چنین شرایطی استفاده از ظروف آب بسته بندی شده یک تا چند لیتری پلاستیکی سبب میشود در شرایط حادثه بتوان بهتر و آسانتر و آب سالمتری را بین نیازمندان توزیع کرد و حتی سهمیه هر خانواده را به ایشان تحویل داد. بهتر است در این شرایط هر آب دیگری که قرار است استفاده شود، ابتدا ده دقیقه جوشانده شده و یا کلرزنی شود، و بعد مصرف شود. لازم است علاوه بر آب به مقدار کافی قرص کلر و یا ترکیبات مناسب آن نیز برای شرایط اضطراری جهت کلرزنی آب شرب ذخیره شود.
هر خانوادهای وابسته به سن، شرایط فیزیکی و فعالیتها و شرایط آب و هوائی منطقه خود مقادیر مختلفی آب نیاز دارد که باید برای شرایط خاص ذخیره نماید. ولی بطور متوسط ذخیره 4 لیتر آب در روز به ازای هر نفر مناسب است. در چنین شرایطی باید کمتر و به اندازه نیاز برای نوشیدن استفاده نمود و بیشتر برای روزهای بعد ذخیره کرد و برای رسیدن به این منظور باید به مردم آموزش داد تا بتوانند درست و به اندازه مصرف کردن را برای مدتی تحمل و رعایت نمایند.
بهتر است ظروف ذخیره آب در مکانی تاریک، خنک و با بر چسب اطلاعاتی مناسب و کلر کافی در دسترس برای گند زدائی آب نگهداری شود.
برنامه ریزی لازم جهت ذخیره آب کافی قبل از وقوع حوادث غیر مترقبه در مقیاس کوچک و بزرگ ،برای چنین شرایطی یکی از فاکتورهای مهم است که باید در اماکن مختلفی در سطح شهر این ذخیره سازی انجام شود چون انتظار نداریم تمام مخازن ذخیره طی حادثه آسیب ببینند و نابود شوند چون ساختمان مخازن ذخیره آب باید از استحکام لازم در مقابل حوادث برخوردار باشند. موقعیت مکانی و پراکندگی این مخازن باید به گونه ایی باشد که برای شرایط خاص در دسترس و قابل استفاده باشند و بتوانند آب مصرفی ده روز جمعیت تحت پوشش خود را در زمان وقوع حوادث تامین نماید. از طرفی شناسائی دقیق کمیت و کیفیت تمام منابع آب، در هر شهر و منطقهایی اعم از منابع آبهای سطحی (رودخانه ها,دریاچه ها) و زیر زمینی (چاه ,چشمه ,قنات و…) و منابع آب شور، حتی تا شعاع 50 کیلومتری متناسب با نیاز پیش بینی شده، ضروری است تا در شرایط اضطرار بتوان از آنها به جای منابع آب خسارت دیده داخل شهر استفاده نمود
همیشه و تحت هر شرایطی نیاز به آب شیرین و سالم برای نوشیدن وجود دارد. انسان برای چندین روز ممکن است بدون غذا زندگی کند اما بدون آب هرگز نمیتواند به حیات خود ادامه دهد . به همین دلیل یکی از اولویتهای مهم و اصلی تدارکات و امداد رسانی به حادثه دیدگان تهیه و تامین آب شرب مصرفی آنهاست و به همین علت سلامت آب و حفاظت از منابع آب برای جلوگیری از هر حادثه احتمالی،حتی عملیات خرابکاری دیگران لازم و ضروری است و همانطور که تامین آب شرب برای افراد شرکت کننده در یک عملیات نظامی از مهمترین و اولین وظیفه لجستیک هر یگان است، در یک حادثه غیر مترقبه نیز تامین آب سالم برای حفظ سلامتی و بقا مردم ضروری است و در این شرایط نیازمند برنامه ریزی مناسبی هستیم که فورا عملی و قابل اجرا باشد.
در بسیاری از شرایط اضطراری که بوقوع میپیوندد ممکن است برای استفاده از منابع آب در دسترسی که بعضا” آبهای سطحی هستند و یا منابع آب شور نیازمند تصفیه خانه های سیاری باشیم که بتوانند در اسرع وقت آب را تصفیه ودر اختیار مصرف کنندهگان قرار دهند. امروزه کاربرد دستگاههای تصفیه آب به روش اسسمز معکوس جایگاه خاصی پیدا کرده اند و با قابلیت های بالائی که دارند توانسته اند نیاز نیروهای نظامی را در شرایط مختلف تامین کنند و تابحال جایگزین مناسبتر برای آنها یافت نشده است و همین روش را می توان در شرایط اضطراری راه اندازی و بکار گیری نمود و به کمک آن آب شرب مصرفی مردم را تهیه نمود این روش به علت دارا بودن غشا نیمه تراوا می تواند انواع آلاینده های آب مثل مواد آلی، باکتریها و ویروسها و سموم و عناصر جزئی، هیدروکربنها و نمکهای محلول را حذف نماید و روش مطمئنی در حوادث بیولوژیکی احتمالی در آینده است و خود ازحفاظت کافی برخوردار است، در شرایطی که حادثه ای نباشد، آب بعد از صاف سازی در تصفیه خانه ها و بعد از گندزدائی قابل شرب است ولی زمانی که حادثه ایی ناشی از انتشار عوامل NBC اتفاق افتد لازم است آب بعد از فیلتر شدن با گذراندن فرایند تصفیه ریورس اسمز و سپس بسترهای کربن فعال و گند زدائی مصرف شود تا از این طریق از عدم وجود آلودگی در آب اطمینان حاصل شود .
روش اسمزمعکوس در شرایط آب و هوائی مختلف و برای تصفیه انواع آبهای با کیفیت متفاوت کاربرد دارد و در طول شبانه روز قابل استفاده بوده و قابلیت جابجائی و تحرک بالائی دارد و از وزن و اندازه مناسبی برخوردار است وتکنولوژی آن به روز و بهره برداری و نگهداری از آن آسان است.
روشهای مختلف و نکاتی که جهت تهیه آب شرب در شرایط اضطراری به ما کمک می کند و توصیه شده اند عبارتند از:
1- تامین ودخیره ساری کافی آبهای بسته بندی شده استاندارد در حجمهای مختلف که لازم است برای شرب خنک هم باشد.
2- استفاده از منابع آب ذخیره شده در سطح شهر بعدازکنترل و اطمینان از سالم بودن آن و در صورت لزوم جیره بندی کردن آب شرب متناسب با جمعیت و میزان آب در دسترس .
3- استفاده از منابع آبهای زیر زمینی برای شرب بعد از گند زدائی با کلر ودر صورت اطمینان از عدم آلودگی آن.
4- استفاده از دستگاههای متحرک تصفیه آب به روش اسمز معکوس جهت تصفیه آب منابع آبهای سطحی و منابع آب شوردر صورت لزوم .
5- استفاده از روش تقطیر گودالی و و روشهای تقطیری ساده برای تهیه مقادیر کم آب شرب
6- فراهم کردن شرایط مناسب به گونه ای که مصرف آب به حداقل برسد مثلا” با دادن آموزش به مردم که غیر مستقیم در مصرف آب تاثیر زیادی دارد .
7- برنامه ریزی یرای بهبود و اصلاح و تسهیل فعالیتهای آبرسانی در مراکزی که مردم مستقر شده اند.
8- کنترل مستمر و نظارت بر کیفیت آب شرب مصرفی مردم با گندزدائی و کلرزنی و کلرسنجی و انجام آزمونهای میکروبی آب در شرایط مناسب.
9- پیش بینی و ذخیره دستکاه کلرزن وتجهیزات ولوازم یدکی کافی برای جایگزین کردن با تجهیزات نابود شده که در سرعت عمل و رفع اشکالات و خرابیها ی بوجود آمده وراه انداری سریع شبکه أبرسانی بسیار موثر است .
10- مصرف زیاد کلر توسط آب هنگام گند زدائی ،زنگ خطر و چراغ قرمز و ممنوعیت استفاده از آن آب را می رساند و وجود کلر باقی مانده کافی (حداقل نیم میلی گرم در لیتر)بعد از زمان تماس حداقل نیم ساعت چراغ سبز استفاده از آب جهت شرب می باشد .
11- دقت کافی درشناسائئ وانتخاب منابع آب وکمیت وکیفیت آب آنها و روش مناسب تهیه وتصفیه آب قبل از حوادث عیر مترقبه ,به نحوی که دسترسی سریع به آب سالم در مواقع لزوم امکان پذیر باشد
12- در شرایطی که احتمال حملات اتمی وجود دارد به همان نسبت منابع آبهای سطحی هم آلوده می شوند .در چنن شرایطی بهترین کار استفاده از آب چاهها و چشمه های حفاظت شده و مطمئن می باشددر غیر این صورت باید آب از مناطق دور دست که آلوده نشده اند تهیه شودو یا باید از بطریهای آب آماده استفاده کرد
13- ساخت وساز مخازن ذخیره آب ,تصفیه خانه ها و شبکه های آبرسانی و ایستگاهای پمپاژ آب باید از استحکام لازم در مقابل حوادث احتمالی برخوردار باشندوضمنا باید ساخت و ساز تاسیسات آبی در اماکنی باشد که از تهدیدات طبیعی احتمالی دور بوده و با پیش بینی لازم, آسیب پذیری آنها در مقابل حوادث به حداقل ممکن برسد.
14- ایجاد سطح سلامت مناسب در هر شرایطی بخصوص شرایط اضطرار با تامین أب سالم و رعایت اصول بهداشت محیط ممکن است.
